Пет години што ја променија Југославија: Големиот план за индустријализација со висока цена

Добивај вести на Viber

Во 1947 година, тогашната Федеративна Народна Република Југославија го усвои Првиот петгодишен план со цел брза обнова и трансформација на земјата разурната од војната – од претежно аграрна во индустриска држава. Планот беше силно инспириран од советскиот модел на планска економија.

Главни цели на планот

Брза индустријализација – развој на тешката индустрија, рударството, енергетиката и металургијата.

Реконструкција на инфраструктурата уништена од војната – железници, патишта, мостови, фабрики и рудници.

Зголемување и механизација на земјоделското производство.

Електрификација и изградба на нови хидроелектрани и термоцентрали.

Развој на сообраќајни и производствени капацитети.

Зголемување на вработеноста и обука на стручниот кадар.

Планот предвидуваше петкратно зголемување на индустриското производство во споредба со нивото пред војната, додека земјоделството требаше да расте побавно.

Имплементација

Државата имаше доминантна улога: фабриките, рудниците, банките и голем дел од земјиштето беа под државна контрола. Производството и инвестициите се водеа со централен план.

Особено важни беа младинските работни акции – десетици илјади млади учествуваа во изградбата на железници, патишта и насипи. Најпознат проект беше пругата Брчко–Бановиќи, завршена во 1946 година.

Резултати и проблеми

Достигнувања:

Голем чекор во индустријализацијата.

Обновени производствени капацитети и инфраструктура.

Изградени нови индустриски објекти и електрани.

Зголемено вработување и создавање индустриски работници.

Проблеми:

Планот беше премногу амбициозен и често нереализиран.

Недостиг на стоки за широка потрошувачка.

Недостиг на храна и низок животен стандард.

Земјоделството заостануваше зад индустријата.

Развојот се финансираше со мобилизација на домашни ресурси и интензивна работна сила.

Историски контекст

Големата пресвртница беше конфликтот Тито–Сталин во 1948 година. Југославија раскина со советскиот блок и постепено го напушти моделот на централно планирање, преминувајќи кон сопствен социјалистички модел со работничко самоуправување и децентрализација.

Заклучок

Првиот петгодишен план беше огромен државен потфат со кој Југославија се обиде за кратко време да ја обнови земјата и да ја индустријализира. Постигнати беа големи инфраструктурни и индустриски промени, но со високи социјални трошоци и бројни проблеми во имплементацијата.

Курир.рс

Можеби ќе ве интересира